RETT SENDROMU
Epidemiyolojiayg覺n geliimsel bozukluklar aras覺nda yer alan Rett sendromu (RS) X’e bal覺 dominant ge癟ili (Balmer ve ark. 2002), k覺zlarda g繹r羹len, ilerleyici n繹rogeliimsel bozukluktur (Skuse ve Kuntsi 2002). Rett sendromu ilk kez Avusturyal覺 pediyat- rist Andreas Rett taraf覺ndan 1966’da “癟ocuklukta beyin atrofisi” olarak tan覺mlam覺t覺r. Hagberg ve arkadalar覺n覺n 1983’de “k覺zlarda otizm, demans, ataksi, ama癟l覺 el kullan覺m覺 kayb覺 ile giden ilerleyici bozukluk” olarak Rett sendromunu yay覺mlamas覺n簫dan sonra bozukluk 襤ngilizce literat羹rde dikkati 癟ekmitir (Dunn 2001).
RS prevalans覺, 10-15 bin k覺zda 1’dir. Fenilketon羹riden daha yayg覺n g繹r羹len bu bozukluk (Dunn 2001), k覺zlarda ileri derecede a覺r mental retardasyonun Down sendromundan sonra en s覺k ikinci nedenidir. RS neredeyse tamamen k覺zlarda (Ellaway ve Christodoulou 1999); her k覺tada ve her 覺rkta g繹r羹lmektedir (Kerr 2002).
Tan覺 ve Klinik zellikler
RS tan覺s覺 klinik 繹zelliklere ve tan覺sal kriterlere g繹re konur (Tablo 1). Normal prenatal ve perinatal d繹nem ve ilk 5-6 ay boyunca normal geliim ve doumda normal olan ba 癟evresi ile birlikte 癟ou kez mikrosefaliye yol a癟acak ekilde ba 癟evresi b羹y羹mesinin durmas覺 tan覺 i癟in esaslard覺r. Ama癟l覺 el hareketleri, vokalizasyon ve iletiim becerileri gibi kazan覺lm覺 olan beceriler 3 ay- 3 ya aras覺nda kay簫bolur. Ama癟l覺 el hareketlerinin kayb覺n覺 RS i癟in tipik olan youn, s羹rekli, stereotipik el hareketleri izler. Bu hareketler y覺lankavi b羹kmeler, el y覺kama, kanat 癟覺rpma, el 癟覺rpma, okama, hap yuvarlama ek簫linde uyan覺kken olan el otomatizmalar覺 eklindedir. Spazmodik g繹vde ataksisi veya y羹r羹y羹 ataksisi vard覺r. Destekleyici tan覺sal kriterler aras覺nda; spastisite, periferik vazomotor bozukluk, skolyoz ve b羹y羹me gerilii de yer almaktad覺r (Ellaway ve Christodoulou 1999).
Rett Sendromu Tan覺sal al覺ma Grubu’nun olu簫turduu tan覺sal kriterler g羹n羹m羹zde gelitirilmeye 癟al覺覺lmaktad覺r. Bu ama癟la yap覺lan 癟al覺malarda, tan覺 kriterleri aras覺nda yer almayan korku/anksiyete, 癟覺l覺k atma, gece alama ve g羹lme, tekrarlay覺c覺 a覺z/dil hareketleri ve y羹zde gri- mas (di g繹sterme eklinde a覺z ve mimik hareket簫leri) gibi belirtiler RS i癟in ek kriter olarak 繹ne簫rilmektedir (Mount ve ark. 2002a).
Hagberg bozukluun “forme fruste”, “ge癟 regres- yon”, “konjenital balang覺癟”, “korunmu konuma”, “erkek”, “erken n繹bet” gibi varyantlar覺n覺 tan覺m-
Rett sendromu i癟in tan覺 kriterleri
Gerekli kriterler
- Normal prenatal ve perinatal d繹nem
ilk 5-6 ayda normal aral覺kta geliimsel ilerleme
Doumda normal ba 癟evresi, sonradan azalma
Kazan覺lm覺 becerilerin azalmas覺 veya kayb覺 (6 ay-3 ya aras覺 balang覺癟)
Ama癟l覺 el kullan覺m覺Vokalizasyon veya konuma (s繹zc羹kler)
- Geliimde belirgin gecikme
- El stereotipilerinin ortaya 癟覺k覺覺
- Y羹r羹y羹 ve g繹vde apraksisi (4 yala birlikte)
Destekleyici kriterler
- Solunum disfonksiyonu
Uyan覺kken periyodik apne Aral覺kl覺 hiperventilasyon Nefesini tutma
Zorla hava veya t羹k羹r羹k 癟覺karma
- EEG anormallikleri
intermittan ritmik aktivite (3-5 Hz) ile birlikte yava dalga zemini
Klinik n繹betler olsun olmas覺n epileptiform dearjlar
- Spastisite, sonras覺nda kas harabiyeti ve distoni
- Periferik motor bozukluk
- Skolyoz
- B羹y羹me gerilii
- Hipotrofik, k羹癟羹k, souk ayak D覺lama kriterleri
- Mikrosefali ve b羹y羹me geriliinin doum 繹ncesi balad覺覺 kan覺tlar覺
- Organomegali ve dier depo hastal覺覺 belirtileri
- Retinopati veya optik atrofi
- Tan覺nabilir metabolik ya da dier n繹rodejeneratif bozukluk varl覺覺
- A覺r enfeksiyon ya da travmaya bal覺 edinsel n繹rolojik bozukluk
- Tan覺n覺n 2-5 yaa kadar kesinlemeden kalmas覺
olup olmad覺覺 bilinmemektedir (Ellaway ve Christodoulou 1999).
Bozukluun doal 繹yk羹s羹 d繹rt evreye ayr覺lmak簫tad覺r:
- Evre: Duraklama
6 ay-1.5 ya覺ndaki erken balang覺癟l覺 duraklaman覺n olduu bu evrede, geliimsel durma, ba 癟evresi b羹y羹mesinde azalma, iletiim, g繹z temas覺 ve oyun ilgisinde azalma vard覺r (Dunn 2001). Ba b羹y羹me簫sinin yavalamas覺 2-4. aylarda balar ve yaam覺n
- y覺llar覺nda 癟ocuun normal b羹y羹me erisinin alt覺na d羹er (Ellaway ve Christodoulou 1999)
- 2.Evre: Bilisel ve motor y覺k覺mla gerileme
Deiiklikler akut veya sinsi olabilir ve bir n繹rode- jeneratif bozukluktaki gibidir. ounlukla ge癟ici strabismus g繹r羹l羹r (Ellaway ve Christodoulou 1999). Geliimsel bozulma, otistik 繹zellikler ve ste簫reotipiler, konuma kayb覺, el b羹kmeyle birlikte el becerileri kayb覺, a覺r demans, apraksi ve ataksi ve uyan覺kken hiperventilasyonla birlikte d羹zensiz so簫lunum vard覺r. Bu evrede n繹betler balayabilir (Dunn 2001).
K覺zlar覺n yakla覺k %75’inde solunum anormallikleri g繹r羹l羹r. Hava yutma ve siyanotik ataklar bu bo簫zuklua 繹zg羹d羹r ve n繹betlerle kar覺t覺r覺labilir (Ellaway ve Christodoulou 1999). Uykuda solunu簫mun 癟ounlukla normal oluu, RS’li hastalarda be簫yin sap覺 solunum kontrol羹n羹n normal olduunu d羹羹nd羹rmektedir. Uyan覺kl覺ktaki bozuk solunu簫mun, solunum 羹zerindeki kortikal etkenlerden kay簫nakland覺覺 ileri s羹r羹lmektedir (Marcus ve ark. 1994).
- 5 yalar覺nda “yava zemin aktivitesi, santral di簫kenler veya santral b繹lgede olaan d覺覺 teta ritmi” eklinde EEG anormallikleri ortaya 癟覺kar (Ellaway ve Christodoulou 1999). Epileptiform bulgular III. evredeki olgularda %97 ve IV. evredeki olgularda %60 oranlar覺nda bildirilmektedir (Dunn 2001). N繹ronal uyar覺labilirliin g繹stergesi olan 癟eitli tipte n繹betler 3-5 yalar覺nda balar (Ellaway ve Christodoulou 1999). Klasik olgular覺n %75’inde en az覺ndan bir epileptik n繹bet bildirilmitir ve yakla覺k %50’sinde jeneralize veya fokal olabilen epileptik n繹betler s羹rer (Kerr 2002).
3.Evre: K覺smi iyileme
Bu duraan evre okul 繹ncesinden okul y覺llar覺na uzan覺r. Belirgin motor disfonksiyon ve spazmodik g繹vde ataksisi vard覺r (Dunn 2001). 癟羹nc羹 evre簫deki bal覺ca tan覺sal 繹zellikler, 繹nceki evrede balayan tan覺 koydurucu stereotipik el hareketleri ve el kullan覺m zay覺fl覺覺d覺r. K覺zlar interaktif oyuncak簫larla oynama ya da 癟ok basit komutlara uyma gibi minimal beceriler kazanabilirler (Ellaway ve Christodoulou 1999). Bununla birlikte gerileme d繹nemi sonras覺nda RS’li bireyler ileri derecede a覺r bilisel yetersizlik g繹sterirler; mental ya 8 ay覺n alt覺ndad覺r ve ‘istemli d繹nem 繹ncesindeki’ (pre- intentional) iletiim d羹zeyindedir (Mount ve ark. 2002).
B羹y羹me yetersizlii k覺zlar覺n %85-90’覺nda g繹r羹l羹r ve yala birlikte k繹t羹leir (Ellaway ve Christodoulou 1999, Ellaway ve Christodoulou 1999). Beslenme zorluklar覺 s覺kt覺r ve yala birlikte artar. Beslenme sorunlar覺nda kas tonusu art覺覺, istemsiz hareketler, solunum d羹zensizlikleri ve itah kayb覺 etkilidir. S覺kl覺kla bildirilen konstipasyon ve gastro繹sefageal refl羹, genel otonomik ilev bozuk簫luu ile ilikilidir (Kerr 2002).
4.Evre: Bilisel stabilite
Bu evrede bozukluk bir platoya ula覺r. ou hasta簫da solunum d羹zensizlikleri azal覺r. Bilisel durum deimeden kal覺r veya minimal iyileme g繹sterir. Yayg覺n hipotoni, hastalar覺n 癟ounda belirgin rijidite ve distoniye d繹n羹羹r ve ilerleyici deiiklik簫ler olur. Hastalar覺n yakla覺k yar覺s覺nda skolyoz oluur (Ellaway ve Christodoulou 1999). Motor bozulman覺n olduu bu evrede, 15 ya覺nda k覺zlar覺n hareketlilii azal覺r ve 癟ounlukla tekerlekli is簫kemleye balan覺r. S覺kl覺kla gergin topuk tendon- lar覺yla birlikte paraparezi vard覺r. Ayak trofik ve siyanotik olabilir. Epilepsi seyrekleir ve daha kolay kontrol edilir. Emosyonel temas iyileebilir (Dunn
2001).
Yaam s羹resi deikendir ve 繹l羹m ya覺 2 ya – erikinlik aras覺ndad覺r. l羹mlerin 羹癟te biri yaam覺n ilk iki dekad覺nda; 癟ounlukla kardiyak ileti anor簫mallikleri, akcier enfeksiyonlar覺 ve kazalara bal覺d覺r (Ellaway ve Christodoulou 1999).
rett bozukluunda/sendromunda Ay覺r覺c覺 tan覺
Gerilemesi s羹rmekte olan k羹癟羹k k覺zlarda deer簫lendirme g羹癟t羹r. Tek anormal 繹zellik geliimsel ge簫rileme olabilir. Baz覺 otistik davran覺lar g繹r羹l羹r.
Normal g繹r羹nen 癟ocuun stabilizasyonu izleyerek gerilemesi ve a覺r zihinsel ve fiziksel engelli hale gelmesi eklindeki klinik tablonun ay覺r覺c覺 tan覺s覺nda yer alan bozukluklar (Ellaway ve Christodoulou 1999) aa覺da sunulmutur (Tablo 2).
RS’li k覺zlardaki otizm benzeri davran覺lar tan覺 kar簫maas覺na yol a癟abilir (Skuse ve Kuntsi 2002). Yaam覺n ikinci y覺l覺nda belirgin bozulma g繹stere簫bilen otistik bozuklukta erkek/k覺z oran覺 3/1’dir. Tan覺sal incelemelerde doumsal metabolik defekt ve anoksi, iskemi veya travmaya bal覺 beyin hasar覺 ay覺rt edilmelidir. 襤stenen manyetik rezonans g繹r羹n簫t羹lemede belirgin kaudat n羹kleus ba覺, lentiform nukleus ve talamus beklenenden k羹癟羹k olarak bulunabilir (Dunn 2001).
rett bozukluunda/sendromunda N繹ropatoloji / Patoloji
RS’de beyin atrofisi d覺覺nda; h羹cre kayb覺, enfla- masyon, gliozis ya da n繹ronal migrasyon defekti gibi herhangi bir morfolojik deiiklik saptan簫mam覺t覺r. Miyelinizasyon olur, fakat kortikal geliim kusurludur. N繹ronlar k羹癟羹kt羹r ve baz覺 alanlarda dendritik dallanma azd覺r. Patolojik 癟al覺malar beyin a覺rl覺覺n覺n ve boyutunun ya eletirilmi kontrole g繹re %12-34 daha az olduunu g繹stermektedir (Ellaway ve Christodoulou 1999). Azalman覺n en fazla olduu b繹lgeler frontal lob, kaudat n羹kleus ve mezensefalondur (Dunn 2001). Maturasyon ve malformasyonun deiik evrelerinde olan b繹lgesel farkl覺l覺klar vard覺r. RS’de sadece geliim durmaz, beyin geliiminin kritik d繹neminde belli beyin b繹l簫gelerinde se癟ici deiiklikler oluur (Armstrong
- . Substantia nigran覺n zona compactas覺 hipopigmentedir. Substantia nigrada bildirilen anormallikler RS’li hastalarda g繹r羹len distoni, rijidite ve bradikinezi gibi hareket bozukluklar覺yla ilgili olabilir (Ellaway ve Christodoulou 1999).
PET 癟al覺malar覺nda saptanan 繹zellikle frontal lobda glikoz al覺m覺 art覺覺n覺n, sinapsta artm覺 gluta- mat d繹ng羹s羹 ile ilikili olabilecei ileri s羹r羹lmekte簫dir. Gelimekte olan beyinde buna bal覺 olarak oluan n繹roeksitotoksik hasar n繹betlere,
davran覺sal bozuklua ve solunumsal d羹zensizlik簫lere yol a癟abilir (Naidu ve ark. 2001). RS’sinde beyin glikoz metabolizmas覺n覺n 1 ya覺ndan k羹癟羹k normal 癟ocuklara benzer ekilde olmas覺
(Villemagne ve ark. 2002) ve ‘toplam ve g羹nd羹z uykusunda yaa uygun normal azalmay覺 g繹ster-
Tablo 2. Rett sendromunun ay覺r覺c覺 tan覺s覺nda d羹羹n羹lmesi gereken hastal覺klar
infantil spazm gibi epileptik sendromlar
Amino asit ya da organik asit metabolizma bozukluklar覺
Akut ya da kronik ansefalitler
Mitokondriyal hastal覺klar
Lizozomal depo hastal覺klar覺
Ataksik serebral palsi
Angelman Sendromu
Otizm
iitme kayb覺 ocukluk psikozu
meme’ eklindeki immat羹r uyku ekli (Ellaway ve ark. 2001a) mat羹rasyonel duraklaman覺n iaretleri aras覺nda belirtilmektedir.
rett bozukluunda/sendromunda N繹rokimyasal ve metabolik 癟al覺malar
Anormal hareketler, rijidite ve mental retardasyon eklindeki klinik tablo RS’de n繹rotransmiter deiiklikleri olabileceini d羹羹nd羹rmektedir. Beyin dokusu ve serebrospinal s覺v覺da deimi d羹zeylerde n繹rotransmiterler, biyojenik aminler, opioidler ve asetil kolin ya da bunlar覺n metabolit- leri bildirilmitir (Ellaway ve Christodoulou 1999). Beyin otopsi 癟al覺malar覺nda noradrenalin, dopamin veya serotonin ve metabolitlerinin d羹zeylerinde d羹melerle birlikte, kortikal kolin asetil transferaz ve mikrot羹b羹l ilikili proteinlerde (microtubule associated proteins) (MAP) azalma saptanm覺t覺r. RS’de spinal s覺v覺da glutamat artarken, Substans P d羹羹k bulunmutur (Dunn 2001a).
Andreas Rett’in RS’de hiperamonyemi olduuna ilikin g繹r羹leri art覺k 繹nemini yitirmitir (Kerr 2002). RS’li olgular覺n az bir k覺sm覺nda ge癟ici ve deiken hiperamonyemi bildirilmektedir. RS’li k覺zlarda karbonhidrat metabolizmas覺nda anormal簫likler bildirilmitir; plazma laktat ve pir羹vat d羹zey簫lerinde orta d羹zeyde y羹kselmeler, serebrospinal s覺v覺da laktat ve pir羹vat d羹zeylerinde y羹kseklik sap簫tanm覺t覺r. RS’deki y羹ksek BOS laktat d羹zeylerinin hiperventilasyonla ilikili olduu bildirilmektedir (Ellaway ve Christodoulou 1999).
Genetik
Rett sendromlu monozigot (MZ) ikizlerdeki y羹ksek konkordans oran覺 ve dizigot (DZ) ikizlerdeki diskor- dans nedeniyle genetik bir bozukluk akla gelmek簫tedir (Ellaway ve Christodoulou 1999). Ailesel tek簫rarlama riski %1’den az olmakla birlikte (Leonard ve ark. 2000) bu oran ansa g繹re daha fazlad覺r. Ailesel olgularda daha 癟ok anne taraf覺ndan 癟eitli d羹zeylerde bozukluk g繹steren bireyler vard覺r. ‘Her olguda sporadik, de novo bir mutasyonun olduu, X’e bal覺 dominant kal覺t覺m ve erkekte 繹ld羹r羹c羹 olma’ 繹nerilen kal覺t覺m eklidir. Genetik 癟al覺malar簫da RS ile ilikili olan gene ad覺m ad覺m yakla覺lm覺t覺r (Ellaway ve Christodoulou 1999) ve 1999’da Amir ve arkadalar覺 Rett bozukluuyla MECP2 geninin ilikisini saptam覺t覺r (Dunn 2001). MECP2, methyl- CpG-binding protein 2’yi kodlayan gendir (Balmer ve ark. 2002). Mutasyon Xq28de, uzun kolun telomerik b繹lgesinde ger癟ekleir (Dunn 2001). Bu g羹ne kadar ortaya 癟覺kar覺lan mutasyonlar MECP2 geninin ilevinde tam deil k覺smi kayba yol a癟mak簫tad覺r. H羹crelerin belli oran覺ndan fazlas覺nda MECP2 ilevinin tam kayb覺 insan ve farelerin yaam覺yla badamaz (Takagi 2001). 襤lgili genin saptan簫mas覺ndan sonra RS olgular覺ndaki bu genin mutas- yon oranlar覺 ve mutasyon b繹lgeleriyle fenotip aras覺ndaki iliki youn bir ekilde arat覺r覺lmaya balanm覺t覺r (Monro’s ve ark. 2001).
MECP2 mutasyonlar覺 sporadik klasik RS olgu簫lar覺n覺n %75-90’覺nda ve ailesel olgular覺n %50’sinde saptanmaktad覺r (Mount ve ark. 2002a, Shahbazian ve Zoghbia 2001). De novo ve nadir ailesel olgularda 100den fazla farkl覺 mutasyon g繹sterilmitir (Kerr 2002) ve bunlar bal覺ca MECP2’nin methyl-CpG-binding ve transcriptional represyon b繹lgelerindedir (Buyse ve ark. 2000).
MECP2’nin kodlad覺覺 protein global transkripsi- yonel sessizletirici (transcriptional repressor) (Shastry 2001). RS’de erken postnatal d繹nemde sinapslar覺 ekillendiren aksonal ve dendritik ayr覺n- t覺land覺rma ve budama s羹re癟lerini kontrol eden genetik programlar bozulur. MECP2 gibi bir trans- kripsiyonel sessizletiricideki mutasyonun dier genlerin uygunsuz art覺覺na (up-regulation) yol a癟mas覺 olas覺d覺r; ne var ki, bu art覺 bakalar覺n覺 bask覺layabilir. Eldeki veriler 繹zellikle sinapslar覺n presinaptik ve postsinaptik bileenlerinin n繹ronal geliiminde bozukluk olduunu g繹stermektedir. MECP2’nin fizyolojik ilevinin fetal yaamda s羹reci inhibe eden genleri sessizletirerek, sinaps proli- ferasyonunu kolaylat覺rmak olabilecei d羹羹n羹l簫mektedir (Johnston ve ark. 2001).
襤ki 癟ift MZ ikizin RS i癟in diskordan olduu (Ellaway ve Christodoulou 1999) ve konkordan MZ ikiz 癟ift簫lerinin baz覺lar覺nda klinik g繹r羹n羹m羹n ikizler aras覺n簫da farkl覺 olduu bildirilmitir (Kerr 2002). RS’de genotip – fenotip uyumunun her zaman olmamas覺 (Takagi 2001), klinik iddetin olduk癟a deiken olmas覺 ve MECP2 mutasyonlar覺n覺n farkl覺 klinik durumlarda g繹r羹lebilmesi, klinik tabloda mutas- yonun tip ve pozisyonundan baka fakt繹rlerin et簫kili olabileceini d羹羹nd羹rmektedir (Shahbazian ve Zoghbia 2001, Singer ve Naidu 2001, Kerr
- . Mutasyonlu X’in aktif olduu h羹crelerin oran覺 (Kerr 2002) ve kritik dokularda (繹zellikle beyin) aktif olup olmamas覺 (Skuse ve Kuntsi 2002) klinik g繹r羹n羹m羹 etkilemektedir. X kromozomunun etkisiz ekli ve somatik mozaisizm, mutasyonlu X’in etkili olduu h羹cre oran覺n覺 deitirebilmektedir (Kerr 2002). MECP2 geni i癟in somatik mozai- sizmde h羹crelerin baz覺lar覺nda mutasyon sap簫tan覺rken baz覺lar覺nda bu genin normal kopyas覺 vard覺r (Percy 2001). X kromozomunun etkisizleti簫rilmesi (inaktivasyon) embriyonik h羹crelerin fark簫l覺lamas覺 s覺ras覺nda (diferansiyasyon) oluan geliimsel bir olayd覺r ve etkisizletirme rasgele bir ekilde ve t羹m dokularda yakla覺k yar覺 yar覺ya anneden veya babadan gelen X kromozomu aktif olacak ekilde ger癟eklemektedir. Bu nedenle RS olan olgularda, h羹crelerin yakla覺k yar覺s覺nda nor簫mal MECP2 geni aktifken yar覺s覺nda mutasyona uram覺 gen aktiftir. Bu etkisizletirmede da覺l覺m覺n belli bir kromozom lehine olmas覺 (skewing) veya hangi b繹lgede hangi allelin aktif olduu klinik tabloyu ekillendirmektedir (Takagi 2001).
Balang覺癟 mutasyonunun ebeveynlerden birinde olduu d羹羹n羹lmektedir (Kerr 2002). Sporadik olgular覺n %88’i babadan gelen MECP2’deki mutasyondan kaynaklan覺r. Ailesel RS olgular覺nda ve erkeklerdeki mutasyonda anneden gelen X kro簫mozomunda mutasyon vard覺r (Singer ve Naidu
- . Klinefelter gibi normal bir X kromozomu簫nun olduu XXY karyotipindeki olgularda (Kerr
- ve somatik mozaisizm durumuda RS’ye benzer klinik tablonun olduu, yaayan erkek olgular oluur. B繹ylece erkeklerde 繹ld羹r羹c羹 olmas覺 beklenen X’e bal覺 dominant bozukluktaki (Clayton-Smith ve ark. 2000) MECP2 mutasyon- lar覺 farkl覺 klinik g繹r羹n羹mlere yol a癟ar (Shahbazian ve Zoghbia 2001). Sperm oluumunda ovuma g繹re 癟ok daha fazla sperm b繹l羹nmesi ger癟ekleti簫inden dolay覺, mutasyon s覺kl覺kla babada ger癟ekle簫mektedir. Baba k覺z覺na tek X’ini verdiinden dolay覺, olanlara g繹re k覺zlarda olas覺l覺k daha fazlad覺r (Kerr
- . Zorunlu ta覺y覺c覺 MECP2 mutasyonu i癟in mozaik olduunda (Xiang ve ark. 2002) veya X inaktivasyonu normal X lehine olduunda, ailesel tekrar olabilmektedir. Eer mutasyon zigotta ortaya 癟覺karsa, dii ya da erkek birey RS i癟in mozaik olacakt覺r. Bu t羹r durumlar RS’nin klasik, hafif, iddetli olgular覺n覺n yan覺 s覺ra, baka sendrom- larla da balant覺l覺 olabilir (Kerr 2002). Bu nedenle MECP2 geni X’e bal覺 繹zg羹l olmayan mental geri簫likte olas覺 bir aday gendir (Couvert ve ark. 2001).
Macaristan, 襤talya, Avustralya, Norve癟 ve 襤sve癟’te yap覺lan 癟al覺malarda, RS olgular覺n覺n belli corafik b繹lgelerde k羹melenme eilimi g繹sterdii saptan簫m覺t覺r (Dunn 2001). Bu bulgular RS’de ge癟i ek簫linin pre-mutasyondan birka癟 nesil i癟inde tam mutasyona d繹n羹me eklinde olabileceini d羹羹nd羹rmektedir (Leonard ve ark. 2000a).
RS’nin geninin belirlenmesi, bozukluun erken tan覺s覺n覺 ve riskli ailelerde uygun genetik rehberlii salayabilir (Ellaway ve Christodoulou 1999). Genel tekrar riskinin 癟ok d羹羹k olmas覺 nedeniyle 癟ounlukla doum 繹ncesi tan覺 i癟in amniyosentez 繹nerilmemektedir (Kerr 2002). MECP2 mutasyonu saptan覺rsa 繹ncelikle k覺z kardeler ve baba i癟in mutasyon analizi uygulanabilir. RS’li k覺z kardei olan, geliimsel sorunlar覺 olan erkeklerde de mutasyon analizi yap覺labilir (Singer ve Naidu 2001).
rett bozukluunda/sendromunda Y繹nlendirme
Tan覺sal deerlendirme ile birlikte sosyal, n繹ro- psikolojik ve fizik tedaviye y繹nelik deerlendirme tamamlanmal覺 ve y繹nlendirme planlanmal覺d覺r (Dunn 2001). RS’nin t覺bbi y繹nlendirmesi temelde semptomatik ve destekleyicidir. Tam d羹zelme yok簫tur. S繹zel iletiim eksiklii nedeniyle, iletiim tahta簫lar覺 ve teknik gere癟ler gibi alternatif iletiim yol簫lar覺n覺n 繹retilmesi yararl覺 olabilir. Baz覺 k覺zlar g繹zle iaret, jestler ve beden dili ile iletiim kurabilirler. N繹bet kontrol羹 sorundur. N繹bet bozukluunun kesin tan覺s覺 ve uygun antiepileptik se癟imi gereklidir. Dier tedavi denemeleri aras覺nda yer alan m羹zik tedavisi, hidroterapi ve masaj ajitasyonu azalt覺r ve rahatlama salar (Ellaway ve Christodoulou 1999). El stereotipileri daha yararl覺 davran覺lar覺 engellediinde veya deriyi korumay覺 gerektirir duruma ula覺ld覺覺nda bir elin ge癟ici olarak s覺n覺rlan簫mas覺 uygundur; bu durum ayr覺ca dier elin kul簫lan覺m覺n覺 kolaylat覺rabilir. Ancak rutin s覺n覺rlamadan ka癟覺n覺lmal覺d覺r. RS’li bireylerin 繹zellikle uyan覺kl覺kta artan ajitasyon eilimi vard覺r. 襤stemsiz hareketleri davran覺癟覺 y繹ntemlerle durdurmaya 癟al覺mak etki簫sizdir. 襤stemsiz hareketler, ajitasyon ve anksiyete i癟in sessiz ve g羹ven veren ortam yararl覺 olabilir (Kerr 2002)
.
rett sendromuznunda Tedaviye y繹nelik ila癟 denemeleri
L-karnitin uygulamas覺n覺n iletiim becerileri, uyku d羹zeni, konsantrasyon ve hareketlilik 羹zerindeki olumlu etkilerle yaam kalitesini iyiletirdiini g繹steren 癟al覺malar vard覺r (Ellaway ve ark. 2001 ve Ellaway ve ark. 1999). Ek antikonv羹lzan olarak kullan覺lan magnezyumun hiperventilasyon ve siyanotik ataklar覺, ajitasyon ve el stereotipilerini azaltt覺覺 bildirilmitir (Yamashita ve ark. 1999). Melatoninin uyku latans覺n覺 azaltt覺覺, toplam uyku zaman覺n覺 ve uyku etkinliini iyiletirdii saptan簫m覺t覺r (Ellaway ve Christodoulou 1999). RS’de beyin omurilik s覺v覺s覺nda sinir b羹y羹me fakt繹r羹 (NGF) d羹zeyinde azalma saptanm覺t覺r. NGF ben簫zeri etkisi olan Cerebrolysin uygulamas覺 ile RS’li hastalarda davran覺sal aktivite, dikkat, motor ilevler ve s繹zel olmayan sosyal iletiim art覺覺 g繹s簫terilmitir (Gorbachevska ve ark. 2001).
Sonu癟 olarak “yayg覺n geliimsel bozukluklar” aras覺nda yer alan Rett sendromu k覺zlarda g繹r羹len, X’e bal覺 dominant ge癟ili, ilerleyici n繹rogeliimsel bir bozukluktur. Etkin tedavi y繹nteminin olma簫mas覺na kar覺n; bozuklukla ilikili mutasyonun 1999 y覺l覺nda, X kromozomunun uzun kolundaki (Xq28) MECP2 geninde saptanmas覺, hem Rett sendromu- nun doum 繹ncesinde tan覺s覺 ve genetik tedavisine, hem de benzer geliimsel bozukluklar覺n etiyopato- genezine ilikin umut verici gelimeleri h覺zland覺r簫m覺t覺r.
[/xt_item][xt_item title=”襤LG襤L襤 V襤DEO” icon=”Select Icon—“]BELTEN[/xt_item][xt_item title=”DKMAN 襤ND襤R” icon=”Select Icon—“]evre psikolojisi[/xt_item][xt_item title=”E襤T襤M TALEB襤 ” icon=”Select Icon—“]K襤M[/xt_item][/xt_tab]Psikolog, psikoterapist, ili psikolog, Mecidiyek繹y, psikolojik dan覺manl覺k merkezi, osmanbey, fulya, 癟ocuk, aile, sosyal fobi, kayg覺, 繹zg羹ven, okb, obsesif komp羹lsif bozukluk, okb, obsesif komp羹lsif kiilik bozukluu panik atak, 癟ekingen kiilik bozukluu, Avrupa yakas覺, hipnoterapi, cinsel terapi








