Bilişsel davranışçı terapide  TERAPİYE YÖNLENDİRİRKEN DUYGUSAL YOĞUNLUĞUNUN KULLANILMASI

Hastalar hangi durumları,  konuşmak için getirmeleri gerektiğini fark edemeyebilirler.  onlardan bu durumlardaki  sıkıntılarının derecesini; var olan deneyimleri ile getirilen durumu tartışmanın  yardımcı olup  olmayacağı  olasılığına karar vermelerini isteyebilirsiniz. aşağıdaki kısa terapi konuşmasında, sally’in  tanımladığı başlangıçtaki duruma odaklanarak çok fazla bir şey elde edemeyeceğimizi  anında fark ettim.

Terapist: yani konuşmak istediğim problem oda arkadaşınla alakalı olan mı?

hasta: Evet

Terapist: bu hafta bir olay meydana geldi mi?

hasta: sanırım o benim yerime erkek arkadaşıyla dışarı çıkmak istediğinde kötü hissetmiştim

Terapist: ne kadar üzgün hissettin,%0-%100 arasında ?

Hasta: bilmiyorum belki %25

Terapist: Peki ya şimdi?

hasta:( düşünür) daha

Terapist: Bu çok üzücü bir durum gibi görünmüyor. bu hafta seni oldukça üzen başka bir durum oldu mu?

özetle, aslanların rahatsızlığının net bir resmini çıkarmayı amaçlayan onlara düşüncelerini ve duygularını açıkça ayırmaları da yardımcı olun. bu süreç boyunca onların duyguları ile Empati kurun ve durumlarının etkileyen yararsız düşünceleri değerlendirmelerinde yardımcı olun.

                Bilişsel davranışçı terapide     Duyguları Derecelendirme

, Hastalar için bazen yalnız duygularını belirlemek değil, aynı zamanda yaşadıkları duyguların derecesini niceliğini de belirlemek önemlidir.  bazılarının yaşadıkları duygular hakkında işlevsiz inançları vardır. Örneğin küçük bir sıkıntı hissettiklerinde inandıklarında: bu inanç rahatsızlığı arttırarak dayanılmaz hale getirecektir. Duygu yoğunluğu derecelendirme öğrenmeleri hastaların bu inançlarını test etmelerine yardımcı olur.

Bununla beraber, etkili olan bir düşünceyi yada inanca karşılık verip vermeme ve bunu sorgulayıp sorgulama konusunda değerlendirmede bulunacaksınız, Böylece bu  bilişin  daha ileri müdahaleye gerektirip gerektirmediği ne karar verebileceksiniz .Bunu yapmaktaki başarısızlık Bazen sizin başarılı olan bir girişimi yanlış sonuçlandırmanıza yol açabilir ve bir sonraki düşünceye  ya da problemi zamanından önce başlamanızı yol açabilir. ya da tam tersi biçimde olabilir. hastanın artık problemler önce önemli bir şekilde etkilenmediğini fark etmeden, otomatik düşünceyi yada inancı tartışmayı sürdürebilirsiniz.

sonuç olarak belirtilen bir durumda ki duygu yoğunluğunu ölçmek size ve hastaya durumu daha yakından inceleme ve araştırma gerektirip gerektirmediği konusunda yardımcı olacaktır.Duygu yükünün nispeten daha az yoğun olduğu bir durumu tartışmak, önemli duyguların aktifleştiği  bir hastanın rahatsızlığını tartışmaktan daha değersiz olur.

çoğu hasta Duygu yoğunluklarını değerlendirmeyi oldukça kolay öğrenir.

Terapist: arkadaşım sana” üzgün, Şu an zamanım yok.” dediğinden nasıl hissettin?

hasta:  Oldukça üzgün, sanırım

Terapist: öyle bir  hayal et ki %100 üzgün  olduğum ya da %0  hiç üzgün olmadığın bir  durum olsun. o sana” üzgünüm Şu an vaktim yok” dediğinde ne kadar üzgündün?

hasta: yaklaşık%75.

Bazı hastalar özellikle bir rakam belirtmekte zorluk çekiyorlar yada  belirtmeyi sevmiyorlar. onları basitçe hissettiklerini derecesini” biraz”,” orta seviyede”,” çok”,” tamamen”” şeklinde değerlendirmelerini isteyebilirsiniz

Terapist: arkadaşım sana” üzgünüm Şu an zamanım yok” dediğinde nasıl hissettin?

hasta: üzgün.

Terapist: ne kadar%0’la  %100Arasında?

hasta:  emin değilim rakamlarla aram çok iyi değil.

Terapist: Biraz mı orta seviyede mi Çok mu yoksa tamamen mi üzgün hissettin?

hasta:  seçenekler nelerdir?

Terapist: işte Biraz mı orta seviyede mi çok mu tamamen mi üzgün hissettin Buna göre.

hasta: Anladım, Çok üzgün

Terapist: Tamam  derecelendirmemizi i yaptık şimdi bunun ne kadar kullanışlı olduğunu bakalım bu hafta hiç üzgün olduğunu bir zaman oldu mu?

hasta: Evet, dün gece kendimi odama kilitlediğimde

Terapist: şimdi yardımcı olarak, Ne kadar üzüntülüydün?

hasta: pekala, sanırım orta seviyeli çok yüzüne arasında.

Terapist: güzel  şimdi bu tabloyu her zaman kendini üzgün hissettiğinde bir rehber olarak kullanabileceği düşünüyor musun?

hasta:  Evet,  kullanabilirim

Bilişsel davranışçı terapide  Duyguları Adlandırmada ki Zorluklar

Çoğu insan kolayca ve doğru bir şekilde duygularını adlandırılabilir. Ancak bazıları nispeten daha yetersiz kelimelerle duygularını açıklar,  diğerleri ise zihinsel olarak duygularını fark edebilir Ancak onlar özel duyguları adlandırmak da zorluk çekerler .Her iki durumda da hastaların duygusal tepkilerini özel durumlarla bağlantısının kurulması yararlı olur.  Duygu grafiği düzenlemek hastaların duygularını daha etkin biçimde adlandırılmasına yardımcı olacaktır. hastalar nasıl hissettiklerini adlandırmak da zorluk çektikleri zaman geri dönüp fikir alabilecekleri belirli duyguları şimdi ve önceki durumlar  olarak listeleyebilirler.

Terapist: bir kaç dakikamızı farklı duygular hakkında konuşarak harcamak istiyorum,Böylece Her ikimiz de farklı durumlardan nasıl hissettiğini daha iyi anlayabiliriz Tamam mı?

öfke                                        üzgün                                      kaygılı

1.Peki kardeşim benimle        1.Annem telefonuma             1. bankada ne kadar

olan planı iptal ediyor               geri dönmüyor                     az paramın kaldığını görme

2.Arkadaşım jimnastik             2.  Tatile çıkmak için              2. fırtına oluşabileceğini  duyma

çantamı geri getirmiyor                  yeterli para yok                3. Boynumda şişlik olması

3. araç sürücüsü müziği 3. cumartesi günü yapacak

çok yüksek sesle dinliyor           bir şey yok

Şekil:10.1  örnek Duygu tablosu

hasta: Tabii ki

Terapist: kızgın  olduğun bir zamanı hatırlayabilir misin?

hasta:  ah, evet…  erkek kardeşim bu filme gitme plan iptal ettiğinde, filmin hangisi olduğunu unuttum. Gerçekten gitmek istemiştim. her neyse, o bana filme gitmek yerine arkadaşları ile birlikte dışarıya çıkacağını söylemişti

Terapist: o an aklından neler geçiyordu?

hasta: o kim olduğunu zannediyor? ben ona bunu yapmazdın. bana  karşı daha iyi davranmalıydı

Terapist: ve ne hissettin?

hasta: çok kızgın.

Burada hastaya özel bir olayda hissettiği belirli bir duyguyu çağrıştırdım. onun açıklamaları ile duygularını doğru bir şekilde adlandırıyormuş gibi görünüyordu .Ondan otomatik düşüncelerini tanımlamasını istedim Çünkü emin olmak istedim. otomatik düşüncelerin içeri belirtildiği duygu’ya eşleşti.

Daha sonra hastadan sırayla sinirli üzgün ve endişeli olduğu anları hatırlamasını istedim.  ve duygularını doğru bir şekilde adlandırıldığını emin olabilmek  için bu durumlarda ki özel otomatik düşüncelerini tekrar sordum ve sonrasında Duygu grafiğini oluşturduk Ondan sonra her ne zaman duygularını adlandırmak da zorluk çekerse oturun da ya da evde bu grafiğe bakmasını istedim .

Çoğu hasta da bu duyguları ayrıştırma  tekniğini kullanmaya gerek yoktur. diğerleri ise Yukarıdaki satırda belirtilen konularla ilgili kısa bir konuşma ve  irdelemeden  bile yararlanabilirler. bir kısmı da Şekil 10.2’deki  trafikte bulunan olumsuz duygular listesi üzerinde belirtilen kısa konuşmada bir  irdelemeden yararlanabilir

Üzgün ,çökmüş ,yalnız, mutsuz, kaygılı, endişeli

korkulu, korkmuş, gergin, kızgın, Çok öfkeli,

irrite  olmuş,  canı sıkkın,  hayal kırıklığı yaşama,

kıskanma,  imrenme, incinme, kuşkulanma,

suçlu hissetme

Bilişsel davranışçı terapide  Duyguları Adlandırmada ki Zorluklar

Çoğu insan kolayca ve doğru bir şekilde duygularını adlandırılabilir. Ancak bazıları nispeten daha yetersiz kelimelerle duygularını açıklar,  diğerleri ise zihinsel olarak duygularını fark edebilir Ancak onlar özel duyguları adlandırmak da zorluk çekerler .Her iki durumda da hastaların duygusal tepkilerini özel durumlarla bağlantısının kurulması yararlı olur.  Duygu grafiği düzenlemek hastaların duygularını daha etkin biçimde adlandırılmasına yardımcı olacaktır. hastalar nasıl hissettiklerini adlandırmak da zorluk çektikleri zaman geri dönüp fikir alabilecekleri belirli duyguları şimdi ve önceki durumlar  olarak listeleyebilirler.

Terapist: bir kaç dakikamızı farklı duygular hakkında konuşarak harcamak istiyorum,Böylece Her ikimiz de farklı durumlardan nasıl hissettiğini daha iyi anlayabiliriz Tamam mı?

öfke                                        üzgün                                      kaygılı

1.Peki kardeşim benimle        1.Annem telefonuma             1. bankada ne kadar

olan planı iptal ediyor               geri dönmüyor                     az paramın kaldığını görme

2.Arkadaşım jimnastik             2.  Tatile çıkmak için              2. fırtına oluşabileceğini  duyma

çantamı geri getirmiyor                  yeterli para yok                3. Boynumda şişlik olması

3. araç sürücüsü müziği 3. cumartesi günü yapacak

çok yüksek sesle dinliyor           bir şey yok

Şekil:10.1  örnek Duygu tablosu

hasta: Tabii ki

Terapist: kızgın  olduğun bir zamanı hatırlayabilir misin?

hasta:  ah, evet…  erkek kardeşim bu filme gitme plan iptal ettiğinde, filmin hangisi olduğunu unuttum. Gerçekten gitmek istemiştim. her neyse, o bana filme gitmek yerine arkadaşları ile birlikte dışarıya çıkacağını söylemişti

Terapist: o an aklından neler geçiyordu?

hasta: o kim olduğunu zannediyor? ben ona bunu yapmazdın. bana  karşı daha iyi davranmalıydı

Terapist: ve ne hissettin?

hasta: çok kızgın.

Burada hastaya özel bir olayda hissettiği belirli bir duyguyu çağrıştırdım. onun açıklamaları ile duygularını doğru bir şekilde adlandırıyormuş gibi görünüyordu .Ondan otomatik düşüncelerini tanımlamasını istedim Çünkü emin olmak istedim. otomatik düşüncelerin içeri belirtildiği duygu’ya eşleşti.

Daha sonra hastadan sırayla sinirli üzgün ve endişeli olduğu anları hatırlamasını istedim.  ve duygularını doğru bir şekilde adlandırıldığını emin olabilmek  için bu durumlarda ki özel otomatik düşüncelerini tekrar sordum ve sonrasında Duygu grafiğini oluşturduk Ondan sonra her ne zaman duygularını adlandırmak da zorluk çekerse oturun da ya da evde bu grafiğe bakmasını istedim .

Çoğu hasta da bu duyguları ayrıştırma  tekniğini kullanmaya gerek yoktur. diğerleri ise Yukarıdaki satırda belirtilen konularla ilgili kısa bir konuşma ve  irdelemeden  bile yararlanabilirler. bir kısmı da olumsuz duygular listesi trafikte bulunan olumsuz duygular listesi üzerinde belirtilen kısa konuşmada bir  irdelemeden yararlanabilir

olumsuz duygular listesi

Üzgün ,çökmüş ,yalnız, mutsuz, kaygılı, endişeli

korkulu, korkmuş, gergin, kızgın, Çok öfkeli,

irrite  olmuş,  canı sıkkın,  hayal kırıklığı yaşama,

kıskanma,  imrenme, incinme, kuşkulanma,

suçlu hissetme

Bilişsel davranışçı terapide  Duygular arasında ayrım yapabilme önemi

Sürekli olarak hastaların problemlerini kavramsallaştırırken  onların deneyimlerini ve bakış açılarını ve altta yatan inançların belirli bir durumda özel otomatik düşünceleri nasıl ortaya çıkardığını davranışlarını ve duygularını nasıl etkilediğini anlamaya çalıştınız. Hastaların düşünceleri duyguları ve davranışları arasındaki bağlantı anlaşılır olmalıdır. Aşağıdaki trafik konuşmasındaki gibi, otomatik düşüncelerinin içeriği hastaların bildirdiği duygularla eşleşmediği zamanlarda bunu daha fazla  araştıracaksınız.

Terapist: Annen seni geri aramadığı zaman nasıl hissettin?

hasta:  üzgünüm

Terapist: aklından neler geçiyordu?

hasta: onun ne olduğunu düşünüyordum Belki de yanlış olan bir şey vardı

Terapist: ve  sen üzgün hissettin

hasta: Evet

Terapist: biraz kafam karıştı çünkü bunlar daha çok endişeli düşünceler gibi geldi aklından geçen başka şeyler de var mıydı?

hasta: emin değilim

Terapist: sahneyi gözünde canlandırma ne dersin( imgesel boyutta  hastanın sahneyi canlandırması yardımcı oluyor )?Telefonun yanında   oturarak onun aramasını beklediğin söylemiştin?

Hasta:” ya bir şey olduysa? Belki de yanlış bir şey oldu” diye düşündüm

Terapist: sonra ne oldu?

hasta: telefona bakıyorum bir ağlamaklı oluyorum

Terapist: aklından neler geçiyor?

hasta: Annemi bir şey olursa Benimle ilgilenecek hiç kimse kalmayacak.

Terapist:” ilgilenecek hiç kimse kalmayacak” Bu düşünce sana  nasıl hissettirdi?

hasta:  üzgün gerçekten çok üzdü.

bu değişik bir çelişki ile başladı. alarmdaydım otomatik düşüncenin içeriği ve bununla bağlantılı olan duygu arasındaki tutarsızlığı yakalaya bildim . imgesel çağrışımı kullanarak sally’e  otomatik düşünce anahtarı ile yardım edebildim. Endişeli düşünceleri odaklanmış olsaydım,  sally’nin  asıl endişesini kaçırabilirdim. önemli olmayan endişeleri odaklanmak yardımcı olabilmesine rağmen anahtar otomatik düşünceyi bulmak ve onunla çalışmak terapiyi hızlandırır.

bilişsel davranış terapisinde Duygularımı  belirlenmesi

duygular bilişsel davranış terapisinde birincil öneme sahiptir Tedavinin başlıca amacı hastaları rahatsız edici semptomlardan kurtarma(Özellikle hastanın sıkıntılarını düzeyini azaltmak) ve hastanın ruhsal bozukluğunu iyileştirmektir.

olumsuz duygu yoğunluğu hastanız sağlıklı düşünebilme problemleri çözebilme hareket etkinliğine ya da doyumuna müdahale ediyorsa  bu acı verici ve  işlevsiz olabilir.  psikiyatri rahatsızlığı olan hastalarda sıklıkla Durumu uygun olmayan veya aşırı duygu yoğunluğu gözlemlenir Örneğin Sally  oda arkadaşı ile planladığı küçük sosyal etkinliği iptal etmek zorunda kaldığında büyük suçluluk ve üzüntü hissetti o profesörü gidip yardım alma konusunda da oldukça endişeliydi otomatik düşüncelerin gücümü ve inançların( Bunlar genellikle oldukça acı vericidir) aktif olduğunu fark ettiğinizde duyguların yoğunluğu ve niteliği bir anlam ifade eder.

hastaların nasıl hissettiklerini duyguları ile yüzleşmekten ve mücadele etmekten nasıl kaçındıklarını anlamak ve onlarla empati kurabilmek önemlidir. Asılırım sıkıntılarını azaltmak için onların rahatsızlığının  altında yatan düşünce ve inançlarını değerlendirin onların duygularını değerlendirmeyin.

hastanın her durumda hoşuna gitmeyen duyguları ele almayacaksınız  hangi problemlerin en önemli olduğunu karar vermekte hasta için oluşturduğunuz kendi kavramsallaştırmanızı kullanacaksınız  Tipik olarak;  en önemli problemler sıkıntının yüksek düzeyi İle bağlantılı olanlarıdır   sıkıntısı normal düzeyde olan hastaların problemleri genellikle daha az önemlidir  bilişsel davranış terapisinin amacı bütün streslerden kurtulmak değildir olumsuz duygular da pozitif duygular gibi yaşam zenginliğini birer parçasıdır ve bizi karşılaşabileceğimiz potansiyel problemleri için uyarı fiziksel acılar kadar önemli bir görevi görürler

ek olarak  hastaların ilgi alanları( genellikle nispeten kısa) hafta boyunca meydana gelen olumlu olaylar ve olumlu anıları aracılığıyla pozitif duygularını arttırmaya  çok ağlayacaksınız.  hastaların yapmaktan keyif aldıkları ve uzman oldukları alanlardaki etkinliklerin arttırmak  için ödevler öleceksiniz

Bu bölümde açıklananlar;

.Otomatik düşünceleri Duygulardan ayırmak

. Duygular arasındaki farklılıklar

. Duyguları tanımamak

. Duygu  yoğunluğunu değerlendirmek